ورود به بازار سرمایه نیازمند آشنایی با واژگان و مفاهیم پایهای است که در اغلب تحلیلها، گزارشها و معاملات روزانه بهکار میروند. در این مقاله سعی شده 1۰ مفهوم کلیدی بازار سرمایه ایران با زبانی ساده و در قالبی ساختاریافته معرفی میشود. این مفاهیم برای هر سرمایهگذار تازهکار ضروریاند .
1. شروع مسیر: بورس چیست؟
بورس بازاری قانونمند برای خرید و فروش داراییهایی مانند سهام شرکتها و اوراق بهادار است. فعالیت در آن نیازمند دریافت کد بورسی از طریق سامانههای رسمی و نهادهای مالی معتبر میباشد.
2. تعریف سهم در شرکتهای سهامی عام: سهم یعنی چه؟
سهم، واحدی از مالکیت در یک شرکت سهامی است. با خرید آن، سهامدار در سود و زیان شرکت شریک شده و در تصمیمگیریهای آن نقش دارد. در ایران، قیمت اسمی هر سهم معادل ۱٬۰۰۰ ریال تعیین شده است؛ این عدد صرفاً ارزش دفتری اولیه هر سهم در زمان تأسیس شرکت است و لزوماً معیاری برای ارزش واقعی یا بازار آن محسوب نمیشود. قیمت واقعی یا «قیمت معاملاتی» سهم در بازار بورس بسته به عرضه و تقاضا ممکن است بسیار بالاتر یا پایینتر از قیمت اسمی باشد.
3. نهاد واسطه گری: کارگزاری چه نقشی دارد؟
کارگزاری نهادی است که به عنوان واسطه، خدمات خرید و فروش اوراق بهادار را برای سرمایهگذاران فراهم میکند. تمام معاملات رسمی از طریق کارگزاریها انجام میپذیرد.
4. نقطه ورود: عرضه اولیه چیست؟
عرضه اولیه عمومی (Initial Public Offering - IPO) فرآیندی است که طی آن یک شرکت سهامی خاص برای نخستینبار سهام خود را در بازار سرمایه به عموم سرمایهگذاران عرضه میکند و به یک شرکت سهامی عام پذیرفتهشده در بورس یا فرابورس تبدیل میشود.اجرای این فرآیند تحت نظارت سازمان بورس و اوراق بهادار ایران و با همکاری نهادهای مالی واسطه صورت میگیرد.
5. مجمع عمومی صاحبان سهام؟
مجمع عمومی، بالاترین مرجع تصمیمگیری در شرکتهای سهامی است که با حضور صاحبان سهام برگزار میشود و درباره موضوعات کلان شرکت تصمیمگیری میکند. مطابق قانون تجارت ایران، مجامع عمومی به سه دسته اصلی تقسیم میشوند:
مجمع عمومی مؤسس: هنگام تأسیس شرکت تشکیل میشود و وظیفه آن تصویب اساسنامه و انتخاب مدیران اولیه است.
مجمع عمومی عادی (سالیانه یا فوقالعاده): برای بررسی صورتهای مالی، تقسیم سود و انتخاب مدیران یا بازرس برگزار میشود.
مجمع عمومی فوقالعاده: در خصوص مسائل کلان مانند افزایش یا کاهش سرمایه، تغییر اساسنامه یا انحلال شرکت تصمیمگیری میکند.
6. معیار اثرگذاری: حجم مبنا
حجم مبنا حداقل تعداد سهامی است که باید در یک روز معاملاتی خرید و فروش شود تا قیمت پایانی سهم بتواند تغییر کامل داشته باشد. اگر معاملات کمتر از حجم مبنا باشد، اثر نوسان قیمت محدود میشود و قیمت پایانی فقط به میزان بخشی از تغییرات روزانه جابهجا خواهد شد.
7. نمای کلی بازار: شاخص کل
شاخص کل تصویری کلی از وضعیت بورس ارائه میدهد و میانگین تغییرات قیمتی سهام شرکتهای بزرگ را منعکس میکند. این شاخص بر پایه سال ۱۳۶۹ و با توجه به وزن متفاوت سهام شاخصساز محاسبه میشود؛ ازاینرو رشد آن لزوماً به معنی افزایش ارزش پرتفوی همه سرمایهگذاران نیست. همچنین شاخص کل تحتتأثیر قیمت و سود سهام قرار دارد و نمایی از روند عمومی بازار به دست میدهد.
8. فرابورس ایران بهعنوان بازار مالی مکمل بورس اوراق بهادار
فرابورس بازاری رسمی و منعطفتر از بورس تهران است که به شرکتهای کوچکتر یا دارای شرایط پذیرش سادهتر امکان عرضه سهام و تأمین مالی میدهد و بهعنوان یک بازار مکمل در کنار بورس فعالیت میکند.
9. سودآوری (EPS) چیست؟
EPS یا سود هر سهم، میزان سود خالص شرکت به ازای هر سهم است و یکی از مهمترین معیارهای ارزیابی عملکرد شرکت محسوب میشود.
10. سود قابل برداشت (DPS) چیست؟
DPS آن بخشی از سود شرکت است که بهصورت نقدی بین سهامداران تقسیم میشود. میزان آن در مجمع عمومی تصویب میگردد.
جمعبندی
آشنایی با مفاهیم بنیادین بازار سرمایه، نخستین گام برای ورود آگاهانه و مسئولانه به بورس است. مفاهیمی مانند ماهیت بورس، تعریف سهم، نقش کارگزاری، سازوکار عرضه اولیه، کارکرد مجامع عمومی، اهمیت حجم مبنا، تعبیر شاخص کل، جایگاه فرابورس، و شاخصهای سودآوری همچون EPS و DPS، همگی عناصر کلیدی زبان مشترک فعالان این بازار را تشکیل میدهند.
درک درست این مفاهیم به سرمایهگذار کمک میکند تا ساختار بازار، نحوه شکلگیری قیمتها، فرآیند تصمیمگیری شرکتها و معیارهای سنجش عملکرد را بهتر بشناسد و بر پایه این دانش، انتخابهای دقیقتر و کمریسکتری انجام دهد.
با تکیه بر این واژگان و شناخت سازوکارهای اصلی بازار، سرمایهگذار تازهوارد میتواند قدمهای بعدی خود را از تحلیل بنیادی و تکنیکال گرفته تا مدیریت ریسک و تشکیل پرتفوی با اطمینان و آگاهی بیشتری بردارد. این مفاهیم، نقطه شروع یادگیری و پیشنیاز ورود به مراحل حرفهایتر سرمایهگذاری در بازار سرمایه ایران هستند.
